Song for den språklause

Lars Amund Vaage har ei dotter med autisme. Det skriv han om i sin nye romanen, Syngja. Den handlar om dottera og han og livet slik det vart, slik det framleis lever og skriv seg fram. Det er ei ærleg skildring, full av tvil og tru, håp og håpløyse, sorg og sakn.

Dottera spring mykje. Gjennom romma, og gjennom romanen. Bort og tilbake. Ho vaknar midt på natta, klar for nye eventyr. Men kvar er ho på veg? Kva spring ho frå? Det er ikkje godt å seie. Det veit verken faren eller forfattaren eller fagfolka, sjølv om dei prøver så godt dei kan å forstå. Lars Amund Vaage skriv om alt han ikkje veit, alt han ikkje skjøner. Etter alle desse åra. Det han har prøvd å fatte heile livet. Gjorde dei rett? Korleis har ho det, eigentleg? Nyttar det? Alle tiltaka, alle timane med undervisning, for å prøve å forstå, å få kontakt.

I Syngja skriv Vaage også om det å skrive. Han undrast over at han skriv slike triste bøker. Kvifor skriv han ikkje heller om det lyse og lette? Eg kan kjenne meg igjen i dette. Det er godt å lese at andre som skriv, også balar med slike tankar:

”Kvifor ikkje skriva om det lette og morosame? Kvifor ikkje finna det ein kan glede seg over, fortelja det, halde det fram for folk? Kvifor ikkje prøva å løfta lesarane ut av deira sorger og bekymringar? (…) Kvifor gi folk meir vanskar enn dei alt har?

Men om ein skriv om det mørkaste svarte, om ein fortel om dei djupaste sorger, dei smertelege tapa, den kjærleiken som slokna, den venen som er død, det barnet som aldri fekk veksa – det å skriva om det er å dyrka håpet. Alt det vonde kan lysa mot menneska, i skrift, og når det lyser i skrift, gjer det deira liv lettare. For skrift – dersom ho er god – ville ikkje finnast om det ikkje var ein utveg og ein ny morgon” (s.14/15)

Han skriv også om korleis det er å vere forfattar, orda som berre straumar på, renn inn og ut i ein jamn flaum, og samstundes vere far til eit menneske utan ord. Utan evne til å gi orda innhald, forme tankane sine til setningar. Få verda til å forstå, kva det er ho tenkjer, kva det er ho vil, kven ho er. Kommunisere.

Samstundes er det ein kontakt der, eit sterkt band mellom faren og dottera. Han har født henne, skriv han. Han har forma livet sitt etter henne, rundt henne. Han vender blikket mot henne, ustanseleg. Ho seier pappa når han kjem på besøk. Ho stråler mot han. På gode dagar. Men kva skjønar ho av verda? Kva tenkjer ho? Når han syng for henne. Kven er han for henne?

Eg likar bøker med fleire spørsmål enn svar. Som opnar opp for det gåtefulle i livet. Det vi ikkje veit. Det vi ikkje kan vite. Romanar som tar skrifta og livet og menneska på alvor, litteratur som kjennes viktig og stor nok til å romme sjølve livet. Eg likar romanar som syng, slik Lars Amund Vaage sin siste roman syng.

 

Leave a Comment